De ondernemingsraad: instrument bij verbetering?

In bedrijven worden de voorkomende werkzaamheden onder de medewerkers verdeeld. Daardoor kan eenieder zich op een beperkt aantal zaken concentreren en zich daarin specialiseren. Niet iedereen hoeft een duizendpoot te zijn. Artsen maken mensen beter, veiligheidskundigen adviseren over veiligheid, operators bedienen machines, accountmanagers verkopen. En managers en directeuren bepalen de koers van de organisatie en doen hun best die koers vast te houden.

De wettelijke verplichting voor een personeelsvertegenwoordiging (PV) of een ondernemingsraad (OR) lijkt hinderlijk door die verdeling van werkzaamheden heen te lopen. Daar komt bij er veel verhalen in omloop zijn over tijd- en energieverslindende overlegvergaderingen, dwarsliggende OR’en en niet op hun taak toegeruste leden. Die verhalen lijken een goede reden om het instellen van een PV of OR zo lang mogelijk uit te stellen. Of de interactie met de bestaande PV/OR te minimaliseren.

Zonde! Want een goede OR heeft veel voordelen voor de organisatie.

Voordelen Ondernemingsraad

Wanneer een OR goed functioneert haal je er deze voordelen uit:

1. Nieuwe ideeën.
   Juist doordat eenieder zijn eigen rol heeft in een organisatie, ziet iedereen slechts een gedeelte van de werkelijkheid. Maar breng je verschillende invalshoeken bij elkaar, dan ontstaan vaak nieuwe ideeën. Dat is algemeen waar, en dus ook voor een ondernemingsraad en zijn dialoog met de directie. Typische ideeën die een OR aan de directie aanreikt zijn: nieuwe inzichten voor de koers van de organisatie, praktische tips voor marktkansen, en input voor beter personeelsbeleid. Maar ook krijgt zij veel eenvoudiger feedback over de (on)mogelijkheden van een voorgenomen beleid(swijziging). Kort gezegd: de OR is een reality check voor de directie, nog tijdens de fase van plannen maken.
2. Grotere betrokkenheid.
   Medewerkers hebben via de OR invloed op de richting van de organisatie. Doordat zij op die manier medebedenker zijn van de strategie, voelen zij zich ook meer betrokken bij, en verantwoordelijk voor, de uitvoering ervan. De OR helpt het not invented here-syndroom voorkomen.
3. Rust.
   In veel gevallen werkt de normale hiërarchie in een organisatie uitstekend om vragen en onduidelijkheden te beantwoorden. Wanneer er zaken zijn die breder leven, of wanneer er minder goed functionerende managers zijn, is het handig dat werknemers een rechtstreekse communicatielijn met de directie hebben. Zij kunnen vroegtijdig de heersende vragen of problemen aan de orde stellen. Nog voordat er werkelijk onrust ontstaat.

Voorwaarden voor een goede ondernemingsraad

Je plukt alleen de voordelen wanneer een OR goed functioneert. Hoe krijg je dat voor elkaar? Er zijn natuurlijk vele variabelen, maar de volgende vier zijn het meest cruciaal.

1. Stap over het cliché-beeld heen.
   De gemiddelde OR is uit zichzelf liever met hoofdlijnen bezig dan met details. De leden van ondernemingsraden zijn zich namelijk over het algemeen terdege bewust van het belang van de continuïteit van het bedrijf. En ze zijn een uitstekende gesprekspartner over beleid en bedrijfsvoering. Werknemers die zich kandidaat stellen voor een OR blijken namelijk vaak juist die personen, die het meeste oog hebben voor de processen in de organisatie en die zich meer dan gemiddeld bij het bedrijf betrokken voelen.
2. Voer een open dialoog; geef de ondernemingsraad vertrouwen.
   Wanneer de directie zich beperkt tot de wettelijke verplichtingen, zal ook de OR zich formeel gaan opstellen. Wanneer de OR vroegtijdig bij ontwikkelingen of ideeën wordt betrokken, zal hij zich meedenkend opstellen. ‘Meedenkend’ is iets anders dan ‘meegaand’, maar van een goede discussie vooraf wordt een plan nooit slechter. Het feit dat de OR de werknemers vertegenwoordigt, wil niet zeggen dat alles wat met haar gedeeld wordt ook meteen publiekelijk bekend is: de OR-leden hebben geheimhoudingsplicht.
3. Leid de leden van de ondernemingsraad op.
   Voor veel OR-leden zal vergaderen, meedenken over strategische onderwerpen of zelfs om tafel zitten met de directie nieuw zijn. Daaraan wennen is inefficiënt of vaak zelfs ronduit storend. Een OR heeft echter wettelijk recht op een eigen budget. Zorg dat dit besteed wordt aan goede opleiding en training van nieuwe én zittende leden. Deze investering betaalt zich terug in nuttige, inspirerende OR-vergaderingen.
   (Het zal daarnaast niet de eerste keer zijn dat er onvermoede talenten worden aangeboord en er toekomstige leidinggevenden onder de OR-leden blijken te zijn.)
4. Houd het doel voor ogen.
   Een belangrijke opdracht aan de leiding van elke organisatie is: stel de continuïteit van de organisatie zeker. Dat is ook een belangrijk belang van de medewerkers en dus een belangrijke opdracht aan de OR. Over de manier waarop de continuïteit ingevuld moet worden, zullen directie en ondernemingsraad van mening kunnen verschillen. In de dialoog die dat oplevert zal soms de OR het gelijk van de directie moeten onderkennen, soms zal het omgekeerde het geval zijn. Nog veel vaker leidt de dialoog tot nieuwe, betere ideeën. Door steeds de lange termijn van de organisatie voor ogen te houden, kunnen alle betrokkenen de discussie als een middel blijven zien. Dat is een belangrijke factor in het voorkomen van een cliché-OR.

De Ondernemingsraad als verbeterinstrument

Elke organisatie krijgt de OR die zij verdient! Wanneer de vier voornoemde voorwaarden zijn vervuld, zal de personeelsvertegenwoordiging of ondernemingsraad een belangrijke bijdrage leveren aan het succes van de onderneming. De voordelen van nieuwe ideeën, een grotere betrokkenheid en rust in de organisatie kunnen dan optimaal tot uiting komen. En dat betekent weer dat de OR een belangrijke bijdrage zal leveren aan het verbetervermogen van de organisatie – in elke stap van de Deming-cyclus. De ondernemingsraad is dus een prima instrument bij verbetering.